نقش آفرینی تصویر در مجلات رشد

سواد بصری در هر جامعه، موضوعی است که متولیان آموزش و پرورش می‌بایست در ارتقاء و گسترش آن در مقاطع مختلف تحصیلی چه به صورت مستقیم (آموزش در کتاب‌های هنر و...) و چه به صورت غیرمستقیم در طراحی و تولید کتاب‌های آموزشی برنامه‌ریزی دقیقی انجام داده باشند. برای مثال خروجی نظام آموزشی که در این زمینه گام‌های مثبتی برنداشته باشد کسانی خواهند بود که لذتی از عناصر بصری موجود در سطح جامعه و به خصوص در زیباسازی شهر و نگارخانه ها و موزه‌ها نخواهند برد. ارتقاء سواد بصری باعث می‌شود که تغییرات مثبتی که در آینده توسط متولیان فرهنگی و هنری جامعه صورت می‌گیرد آنان را به وجد آورد. بخشی از بهداشت روانی جامعه بستگی به ذائقه هنری است که در طول زمان به جامعه تزریق شده باشد.
در صفحات مجله عنصر اصلی و تأثیرگذارترین آن عکس ها و تصاویری است که سطوحی را به خود اختصاص داده‌اند در تولید تصاویر، هنرمندان عکاس و نقاش و تصویرگر هر چقدر مسلط به موضوع و ابزار و تکنیک و خلاقیت باشند در تأثیرگذاری آن به مخاطب را می‌توانید درجه‌بندی نمایید.
عکس و تصاویر در موضوعات متنوعی که در مجلات 31 گانه رشد وجود دارد از تنوع زیادی برخوردار است که شامل تصاویر: تاریخی، جغرافیا، جانوران و گیاهان، علم و فن‌آوری، نقشه‌های تصویری، طراحی صنعتی و آموزشی و... دربرمی‌گیرد.
در تصاویر تاریخی اگر از عناصر بصری به درستی استفاده شده باشد بیان زوایای مختلفی است که می‌تواند هر تصویر کلیت یک مقاله را در برداشته باشد مثلاً جنگ پادشان هخامنشی با امپراتور روم را تصور کنید، در این تصویر می‌بایست ریخت‌شناسی دقیقی صورت گرفته شده باشد تا بتوانیم با واقعیت‌های آن دوره ارتباط برقرار کنیم. نوع ابزارهای جنگی به کار رفته و لباس و پوشش جنگجویان و فضاسازی محیط و بناها، همگی در کنار هم با چینش منطقی می تواند سطرها، مطالب نوشتنی را با یک تصویر آن هم با کمترین زمان و بیشترین اثربخشی به مخاطب منتقل کند. دانشی که با تصویر منتقل شده باشد فرار نیست و ثبت بصری می‌شود بدون تلاشی زیاد برای حفظ و ضبط این مفاهیم.
صفحات هر مجله از تعدادی عنصر بصری که شامل فرم‌های رنگی، خطوط، تصاویر، عکس‌ها و فونت‌های ریز و درشت متن تشکیل می‌شود. این عناصر با توجه به سطح و شدت رنگی که دارند ما را در مراحل اولیه درگیر و متوجه خود می‌کنند. زمان مکث ما در هر یک تأثیرگذاری آن‌ها را بیان می‌کنند. البته خواندن متن در این مرحله مدنظر نیست. هر سطح و فرمی هر چند ساده بیان حس و تأثیری ناخودآگاه اثر می‌گذارد و همه این عوامل در کنار هم موضوعی است که قرار است مخاطب آن را فرابگیرد یا لذت ببرد و یا وسعت دید پیدا کند.
تیتر در هر مقاله بیان هویت و موجودیت عناصر بصری را در یک مقاله به نسبت حضور تأیید می‌کند. درشتی و ریزی عنوان مقاله و نوع انتخاب قلم حاکی از دعوت معقول از مخاطب است. درشتی و ریزی متن در حدودی سطح سواد مخاطب ما را تعریف می‌کند و سطح سفیدخوانی آن دلیل بر احترام و میزبانی مناسب از مخاطب است که در فضای آرام متن را با لذت بیشتری مطالعه کند.
استفادة صحیح از سطوح رنگی و شناخت از تأثیرگذاری رنگ، می‌تواند موضوع مطرح شده در مقاله را بو و طعم جذابی ایجاد کند هر چند استفاده از رنگ به تنهایی باید با وسواس زیادی صورت بگیرد. استفاده از خطوط افقی و عمودی با ضخامت‌های متفاوت ارتباط ارگانیکی بین عناصر بصری در صفحات را بر عهده دارند. این خطوط علاوه بر تقسیم‌بندی سطوح و مطالب، به خواننده تأکید می‌کند که مطالب را می‌شود طبقه‌بندی شده استفاده کند؛ البته فراوانی خطوط مخرب و بازدارنده است.
و در نهایت کارکرد تصاویر و عکس‌ها در مداخل و مقاله‌های مجلات از جایگاه و منزلتی دارند که بحث اصلی ما در این مقاله هم هست. سطوحی که از ترکیب‌بندی سطوح و کنار هم نشستن رنگ و شامل انواع فرم‌هایی که در یک قاب قرار می گیرند تا ما از دیدن آن بی‌واسطه برداشت شفافی از موضوع داشته باشیم.
بنابراین با ارائه یک تصویر مناسب در کنار مطالب ارائه شده علاوه بر ایجاد انگیزه در صرفه‌جویی زمان برای مخاطب و صرفه‌جویی در هزینه‌های تولید یک مجله که عمدة آن تهیه کاغذ هست گام برداشته‌ایم.
تصویرسازی در بسیاری از علوم مانند نجوم، پزشکی، گیاه‌شناسی، مکانیک و... به صورت جدی در آثار دانشمندان ایرانی اسلامی دیده می‌شود. بسیاری از آثار برادران بنوموسی در بخش مکانیک، به کمک تصاویر توضیح داده شده‌اند. کمال‌الدین فارسی و ابن‌هیثم در تشریح چشم و قلب از تصویر کمال بهره را برده‌اند. جزری، مهندسی است که آثار او بدون تصاویر معنا ندارد. ماشین‌های بالاآورنده آب را به کمک چرخ دنده‌ها به تصویر کشیده است. آثار به‌جامانده از ادریسی و بیرونی در زمینه نجوم حاکی از کاربرد تصاویر در آثارشان به خوبی هویداست. در آثار دانشمندان اسلامی گاهی تصویر حکم تزیین را داشته و نویسنده برای تأکید بر ایدة خود از تصویرسازی‌های رنگی استفاده نموده است.
امروزه نیز در علوم مختلف از تصویر بیش از گذشته استفاده می‌شود اولاً تولید عکس با حضور دوربین‌های دیجیتال بسیار سهل گشته و همچنین به تصویرسازی به عنوان یک رشته تخصصی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی پرداخته می‌شود. در اینجا به صورت مختصر حضور عکس و تصویر را در چند رشته بررسی می‌کنیم.
استفاده درست از عکس در معرفی بناهای تاریخی و ابزار و دستاوردهای پیشینیان ذهن ما را برای مقبولیت تحقیقات پژوهشگران هموار می‌کند.
بسیاری از مسائل مربوط به گذشتگان تلفیقی از کشفیات باستان‌شناسی همراه با فرضیات و تصوراتی است که محققان به رشته تحریر درمی‌آورند که برای تقویت ذهن مخاطب، تصویرگران این یافته‌ها را قابل باور می‌کنند.
در تصویرسازی جانوران و گیاهان، هنرمندان گامی فراتر از عکس در تصویرسازی به کار می‌برد و زوایای پنهان را بیشتر به رخ بیننده می‌نمایانند. هر چند عکس‌های واقعی در مقبولیت آن تأثیر عمیقی در فراگیری به جا می‌گذارد اما این دو «عکس و تصویر» مکمل هم در بیان شگفتی‌های طبیعت‌اند. استفاده از دوربین‌های تخصصی برای موجودات ذره‌بینی و یا دوربین‌هایی که به کمک نور ماوراء بنفش، ما را با حقایقی آشنا می‌کنند که کمتر متنی توانایی انتقال این مفاهیم را دارد.
بی‌شک در آموزش علوم پزشکی تصویرسازی جزء لاینفک آموزش و بخش عمده‌ای را در انتقال مفاهیم به عهده دارد. در نگاهی گذرا به عناصر تشکیل‌دهنده بدن انسان خواهید دید که اغلب قسمت‌های داخلی بدن از رنگ‌های گرم و کم کنتراست تشکیل شده است و اینجاست که تصویرگر با اختلاف رنگ و برجسته کردن فرم‌ها در خدمت آموزش قرار می‌گیرد.
بسیاری از قطعات و ابزارها و وسایل صنعتی را پس از طراحی با استفاده از تصویرسازی سه بعدی به تصویر می‌کشند. همچنین در آموزش نحوة کار این محصولات صنعتی با برش مقطعی که تعوسط متخصصان تصویرگر اجرا می شود، می‌توان به سهولت در امر آموزش به کار گرفت. امروزه کمتر کتاب صنعتی را می‌توان یافت که از عکس و تصویر برای معرفی و کارکرد تولیدات خود کمک نگرفته باشد.
استفاده از تصویر در مقالات می‌تواند کارکردهای متفاوتی داشته باشد که در زیر به چند نمونه اشاره می‌شود:
1 ـ مکمل متن: نویسنده بخشی از مطالب خود را به تصویر واگذار می‌کند و در شرح موضوع خود به تصویر ارجاع می‌دهد.
2 ـ تصویر بدون شرح: تصویر به تنهایی و به سهولت مفاهیم نویسنده را دربرمی‌گیرد و نیازی به توضیح نیست. بیشتر تصاویر علوم انسانی از این نوع به شمار می‌روند.
3 ـ تصویر به عنوان تزیین: تصویر در این مقالات حکم زنگ تفریح و تزیین را دارد؛ البته بی‌ارتباط نیست اما اگر هم وجود نداشته باشد به اصل مقاله لطمه‌ای وارد نمی‌شود.
4 ـ ایجاد فضای مقاله: ما با تصاویر جانبی مقالات می‌توانیم خواننده را به فضای مقاله نزدیک‌تر کنیم و مطالب مقاله را قابل لمس نماییم. برای مثال وقتی صحبت از کودکان پیش دبستان هست فعالیت کودکان در کارگاه مدرسه و در حال جنب‌وجوش خواننده را در آن فضا قرار می‌دهد.
5 ـ مشخص کردن محدوده مقاله: به کمک تصاویر می‌توان خواننده را در چارچوب مقاله نگه داشت و ذهن او را برای ماندن و تمرکز یاری داد.
6 ـ دعوت به مطالعه: تصویر مناسب، بدرقه مناسبی است تا خوانندگان را دعوت به مطالعه نماید.
7 ـ بیان عمق مسئله: تصاویر به‌راحتی می‌توانند عمق و ماندگاری موضوعات مطرح شده را در ذهن خواننده تثبیت نمایند. شما هر چه تلاش کنید عمق فاجعه هیروشیما را نشان دهید، نمی‌توانید به اندازه تأثیر یک عکس واقعی در جان مخاطب اثر بگذارید.

تصاویر مرتبط با مقاله تقدیم گرافیست خواهم کرد.